چین، هند و پاكستان مثلثی را تشكیل می دهند كه با جای دادن جمعیتی بالغ بر 5/2 میلیارد نفر معادل 40 درصد كل جمعیت جهان در خود، همیشه مایه نگرانی جهانیان بوده است. طی نیم قرن گذشته هند و پاكستان سه بار به مصاف یكدیگر رفته اند. هند در سال 1962 به دلیل اختلافات ارضی در برابر چین در جنگی خونبار اما برق آسا تن به شكست داد و روابط چین و پاكستان همیشه تابعی از شرایط حاكم بر مراودات دهلی نو با پكن بوده است.

در دهلی نو تهدیدی كه از سوی ارتش چین متوجه هند است تا سال 1988 جدی و بالقوه تلقی می شد. مناقشات و اختلاف نظرهای حل و فصل نشده ارضی، برنامه نظامی و هسته ای چینی ها برای كمك به تقویت ارتش پاكستان با هدف كشاندن هندی ها به دو عرصه و میدان مختلف دفاعی و نهایتا فعالیت های گسترده نهادهای امنیتی چین در شمال هند برای ایجاد ناآرامی بین گروه های قومی یاغی شمال شرق هند از جمله مواردی بود كه هندی ها همیشه از آنها به عنوان عوامل تهدید چین علیه هند یاد می كردند.

هندی ها پس از جنگ 1962 با چین همیشه ادعا داشتند گروه های شورشی از طریق ایالت مرزی یونان راهی چین شد و پس از آموزش و تجهیز توسط نیروهای امنیتی چین به خاك هند باز می گردند. دیدار تاریخی راجیو گاندی، نخست وزیر هند از پكن در سال 1988 و دیدار او با دنگ شیائوپینگ رهبر وقت چین پروسه ارتقای روابط دو طرف را به جریان انداخت. از آن زمان به بعد بود كه روند اعتمادسازی بین دو طرف آغاز شده و تشكیل گروه كاری مشتركی برای حل و فصل مناقشات ارضی در دستور كار طرفین قرار گرفت. دو طرف همچنین توافق كردند مانع از تأثیرگذاری تفاوت دیدگاه ها در مسائل ارضی بر ارتقای مراودات تجاری و فرهنگی شوند.

با توقف كامل همكاری های اطلاعاتی، نظامی چین با گروه های شورشی هند پس از سال 1988 و خصوصاً پس از ایجاد تحولات عمیق و جدی در مناسبات بین المللی با سقوط اردوگاه كمونیسم در اوایل دهه 90 میلادی روابط هند و چین به حال عادی بازگشت اما هنوز هم چین از مهم ترین دغدغه های سیاستگذاران امنیت ملی هند است.

 

برخی از تحلیلگران سیاسی هند گمان دارند پیشرفت كند گفت وگوهای دو طرف در زمینه اختلافات ارضی تاكتیكی برای جلوگیری از دستیابی به توافق نهایی تا زمانی است كه چین بتواند به طور كامل بر ناآرامی های تبت فائق آید. هر چند دیگر اثری از ناآرامی های گسترده و فراگیر در تبت به چشم نمی خورد و برخورداری این منطقه از توجه خاص پكن و رشد اقتصادی درخور توجه موجب كاهش نارضایتی ساكنان تبت شده است اما هنوز هم دالایی لاما در این ناحیه پیروان بی شماری دارد.

چینی ها امید دارند در پس مرگ دالایی لاما فردی وابسته به خود را در محافل مذهبی تبت به عنوان لامای بعدی به قدرت برسانند. به همین دلیل است كه چینی ها با زنده نگاه داشتن مخاصمات ارضی با هند درصددند اهرم فشاری در برابر هندی ها داشته باشند تا در صورت بروز ناآرامی در تبت پس از مرگ لاما بتوانند با اعمال فشار بر دهلی نو آنان را به خنثی كردن فعالیت های تبتی های در تبعید كه در هند دولت موقت تشكیل داده اند، ناگزیر كنند.

بر خلاف هند، چینی ها در زمینه امنیت ملی در سطح كلان و برای درازمدت برنامه ریزی می كنند و با ایجاد گزینه هایی كه در آینده می توان از آنها تفاسیر مختلفی داشت همیشه راه را برای ایجاد تحول و دستیابی به توافق با همسایگان خود از جمله هند باز می گذارند. به عنوان مثال كمك های مخفی چین به پاكستان در زمینه های هسته ای و دستیابی به توانمندی تولید موشك های میان برد و دوربرد همگام با انجام گفت وگوهای دوجانبه بین راجیو گاندی و دنگ شیائوپینگ در زمینه بهبود و ارتقای روابط دو طرف ادامه داشت. در همین دوره بود كه پكن به طور محرمانه با اسلام آباد توافق كرد در زمینه پیشبرد برنامه موشكی پاكستان به این كشور كمك كند. از دگرسو قول مساعد سال 2001 چین در زمینه ایجاد بندر گودار در سواحل بلوچستان در سواحل آب های دریای عمان كه از اتكای اسلام آباد بر بندر كراچی كه در تیررس ناوگان هند است می كاهد و به ناوگان پاكستان انعطاف پذیری بیشتری می دهد از دیگر سیاست های دوگانه چین در این سال ها بوده است.

روابط چین با اسلام آباد دماسنج روابط پكن و دهلی نو است. دستیابی پاكستان به توانمندی هسته ای در اواخر دهه 80 میلادی عاقبت با آزمایش هسته ای در چاقای در سال 1998 به منصه ظهور رسید. این زمانی بود كه پاكستانی ها علاوه بر اقدامات خود در جهت آموزش و تجهیز شورشیان مخالف دولت هند در ایالت های شمالی این كشور و خصوصاً دامن زدن به مناقشات كشمیر به اهرم فشار دیگری علیه دهلی نو دست یافت.

از دید طراحان جنگی پاكستان زرادخانه هسته ای، موشكی پاكستان صرفاً سلاحی بازدارنده در برابر هند و برای جلوگیری از به كارگیری تسلیحات هسته ای هند علیه پاكستان نیست بلكه در واقع چنگ و دندان نشان دادن اسلام آباد به دهلی نو است كه مانع از به كارگیری قوه قهریه علیه پاكستان برای جلوگیری از حمایت ارتش پاكستان از شورشیان نفوذی به خاك هند است.

هندی ها كه امروز در كانون توجه مقامات آمریكا قرار گرفته اند و از هند امروز به عنوان شریك استراتژیك ایالات متحده در منطقه و عامل مهار چین و درگیر كردن پكن در رقابتی منطقه ای یاد می شود در حیطه های دفاعی در حال تقویت توان خود هستند تا مانع از تكرار شكست نظامی سال 1962 خود در برابر ارتش چین شده و راهی برای مقابله با حمایت پاكستان از شورش های نفوذی به خاك هند بیابند.

طی یك دهه گذشته معادله هند، پاكستان و چین تا حدود زیادی دچار تحول شده است و خصوصاً حملات یازدهم سپتامبر موجب چرخش واشنگتن در سیاست هایش در قبال دو كشور متخاصم شبه قاره هند شد. در پی حمله گروهی از افراد مسلح به پارلمان هند در سال 2001 میلادی و بالا گرفتن مجدد تنش های دو طرف آمریكا برای اولین بار از جانبداری از پاكستان خودداری كرد و با این اقدام برای آنان پیام فرستاد كه زمان حل و فصل مناقشه كشمیر و اختلافات دو طرف فرا رسیده است و شاید همین پیام خاموش بوده كه سكوت یكساله ای را در مرزهای مشترك دو طرف رقم زده است.

رقابت امروز هند و چین نیز به رقابتی اقتصادی تبدیل شده است. در حالی كه چین در تولید صنایع نیمه سنگین به توفیقاتی دست یافته، هند توان خود را بر صنایع سبك و فناوری اطلاعاتی متمركز كرده است. روزنامه آسیا تایمز در ماه سپتامبر سال گذشته میلادی از عزم چین برای رقابت با هند در این عرصه و ایجاد چهارده مركز تحقیقات فناوری اطلاعاتی در چهارده منطقه آزاد تجاری چین خبر داد.

بر این اساس چین با هدف ترغیب شركت های خارجی به انتقال واحدهای تولیدی سخت افزاری و نرم افزاری خود به چین برای آنان امتیازات ویژه ای از جمله حق تملك كامل بر تمامی سهام شركت و انتقال سود كامل حاصل از فعالیت شركت های این حیطه را برای آنان در نظر گرفته است. جذابیت بیشتر چین برای سرمایه گذاران خارجی كه غول های رایانه ای مثل اینتل و IBM را به سرمایه گذاری در این كشور ترغیب كرده مایه نگرانی هندی ها شده است. زمامداران چین در تلاشند همسایه جنوبی خود را این بار در نبردی اقتصادی به زانو درآورند و برای تحقق این هدف تمامی مساعی خود را به كار گرفته اند.

 

 

منبع: روزنامه - همشهری

گردآوری : علی خدامرادی (دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب - آذر 1386)

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 3 دی 1388    | توسط: علی خدامرادی    | طبقه بندی: مطالعات آسیا، مطالعات چین، استراتژیک بین الملل، روابط بین الملل،     | نظرات()