صدام‌ در طول‌ جنگ‌ خود علیه‌ ایران‌ كه‌ هشت‌سال‌ به‌ طول‌ انجامید دریافت‌كننده‌ كمك‌های‌ بی‌شماری‌ از ایالات‌ متحده‌ و همچنین‌ كشورهایی‌ چون‌ انگلیس‌ بود كه‌ تلاش‌ داشتند مانع‌ از گسترش‌ نفوذ ایران‌ در خلیج‌ فارس‌ شوند.آنانی‌ كه‌ در هند با دیكتاتور سرنگون‌ شدن‌ عراق‌ و مشاورانش‌ در تماس‌ بودند می‌گویند این‌ اعتقاد در بین‌ مقامات‌ ارشد عراقی‌ وجود داشت‌ كه‌ امریكا با توجه‌ به‌ اینكه‌ صدام‌ به‌ هیچ‌ عنوان‌ قصد پیشروی‌ به‌ سوی‌ عربستان‌ سعودی‌ و اشغال‌ این‌ كشور را نداشت‌ از مواجهه‌ نظامی‌ با اشغال‌ كویت‌ از سوی‌ ارتش‌ صدام‌ خودداری‌ خواهد كرد

صدام‌ در طول‌ جنگ‌ خود علیه‌ ایران‌ كه‌ هشت‌سال‌ به‌ طول‌ انجامید دریافت‌كننده‌ كمك‌های‌ بی‌شماری‌ از ایالات‌ متحده‌ و همچنین‌ كشورهایی‌ چون‌ انگلیس‌ بود كه‌ تلاش‌ داشتند مانع‌ از گسترش‌ نفوذ ایران‌ در خلیج‌ فارس‌ شوند.

آنانی‌ كه‌ در هند با دیكتاتور سرنگون‌ شده‌ عراق‌ و مشاورانش‌ در تماس‌ بودند می‌گویند این‌ اعتقاد در بین‌ مقامات‌ ارشد عراقی‌ وجود داشت‌ كه‌ امریكا با توجه‌ به‌ اینكه‌ صدام‌ به‌ هیچ‌ عنوان‌ قصد پیشروی‌ به‌ سوی‌ عربستان‌ سعودی‌ و اشغال‌ این‌ كشور را نداشت‌ از مواجهه‌ نظامی‌ با اشغال‌ كویت‌ از سوی‌ ارتش‌ صدام‌ خودداری‌ خواهد كرد.

پاسخ‌ دو پهلوی‌ آوریل‌ گلاپس‌، سفیر پیشین‌ ایالات‌ متحده‌ در عراق‌ به‌ صدام‌حسین‌ در آستانه‌ اتخاذ تصمیم‌ وی‌ برای‌ تهاجم‌ به‌ كویت‌ تنها یكی‌ از پیام‌های‌ دوگانه‌ و مبهمی‌ بود كه‌ در آخرین‌ روزهای‌ قبل‌ از اشغال‌ كویت‌ به‌ وی‌ منتقل‌ شد. تنها اندكی‌ بعد كویت‌ به‌ اشغال‌ ارتش‌ عراق‌ درآمد. دیری‌ نپایید كه‌ صدام‌ توسط‌ ایالات‌ متحده‌ از كویت‌ اخراج‌ شد و اندكی‌ بیش‌ از یك‌ دهه‌ بعد حاكمیت‌ او در عراق‌ با یورش‌ ائتلاف‌ تحت‌ رهبری‌ ایالات‌ متحده‌ ساقط‌ شد.

در بین‌ محافل‌ مختلف‌ حزب‌ كمونیست‌ چین‌ مباحثات‌ مشابهی‌ در مورد تایوان‌ در جریان‌ است‌. اینكه‌ آیا ایالات‌ متحده‌ واقعاص برای‌ رفع‌ اشغال‌ تایوان‌ وارد كارزار خواهد شد یا صرفا به‌ تهدید و ارعاب‌ چینی‌ها از دور خواهد پرداخت‌ و مستقیماص برای‌ خروج‌ ارتش‌ چین‌ از تایوان‌ دست‌ به‌ عملیات‌ نظامی‌ نخواهد زد.

حزب‌ كمونیست‌ چین‌ به‌ جوامع‌ به‌ عنوان‌ مجموعه‌های‌ متمركز می‌نگرد. به‌ اعتقاد كمونیست‌های‌ پكن‌ جوامع‌ به‌ جای‌ آنكه‌ متشكل‌ از سطوح‌ مختلف‌ و ساختاری‌ لایه‌یی‌ باشند، هسته‌ تصمیم‌گیری‌ متمركزی‌ دارند و به‌ همین‌ دلیل‌ اظهارنظرهای‌ تجار و نخبگان‌ دانشگاهی‌ كه‌ روابط‌ نزدیك‌ شخصی‌ با مقامات‌ ارشد چینی‌ دارند نمادی‌ از باور حاكم‌ و نمایه‌های‌ تصمیم‌گیری‌ واشنگتن‌ در قبال‌ تهاجم‌ ارتش‌ چین‌ به‌ تایوان‌ تلقی‌ می‌شود.

برخلاف‌ اظهارات‌ شعارگونه‌ ابتدایی‌ دولت‌ بوش‌ كه‌ در آن‌ از چین‌ به‌ عنوان‌ رقیبی‌ استراتژیك‌ و نه‌ شریك‌ برای‌ واشنگتن‌ یاد می‌شد تعداد رو به‌ تزایدی‌ از مقامات‌ ارشد،تجار و نخبگان‌ آكادمیك‌ امریكا طی‌ سه‌ سال‌ اخیر به‌ پكن‌ عزیمت‌ كرده‌ و در دیدارهای‌ خود با مقامات‌ چینی‌ به‌ آنان‌ اطمینان‌ می‌دهند ایالات‌ متحده‌ در صورت‌ تهاجم‌ چین‌ به‌ تایوان‌ خود را درگیر جنگی‌ تمام‌ عیار برای‌ دفاع‌ از این‌ جزیره‌ نخواهد كرد.در این‌ قسم‌ اظهارنظرها تایوان‌ به‌ نسخه‌ قرن‌ بیست‌ و یكمی‌ چكسلواكی‌ 1930 تبدیل‌ می‌شود. كشوری‌ كوچك‌، دورافتاده‌ و بی‌اهمیت‌ كه‌ نویل‌ چمبرلین‌، وزیر امورخارجه‌ وقت‌ انگلیس‌ در موردش‌ گفته‌ بود: سرزمینی‌ مطرود كه‌ از آن‌ هیچ‌ نمی‌دانیم‌.

كسانی‌ كه‌ احتمال‌ مقابله‌ ایالات‌ متحده‌ با تهاجم‌ چین‌ به‌ تایوان‌ را اندك‌ توصیف‌ می‌كنند اظهارات‌ غیرمسوولانه‌ خود را اینگونه‌ توجیه‌ می‌كنند كه‌ پكن‌ باتهاجم‌ به‌ تایوان‌ مناسبات‌ تجاری‌ خود با امریكا و اتحادیه‌ اروپایی‌ را به‌ مخاطره‌ نخواهد افكند و اینكه‌ سنگ‌ بنای‌ توافق‌ نانوشته‌ مردم‌ چین‌ و حاكمیت‌ كمونیست‌ این‌ كشور برای‌ خودداری‌ از ساقط‌ كردن‌ كمونیست‌ها، تداوم‌ روند پیشرفت‌ و توسعه‌ چین‌ مبتنی‌ بر مراودات‌ تجاری‌ آزاد و گسترده‌ با سایر كشورهای‌ جهان‌ است‌. این‌ توجیه‌ اقتصادی‌ از بسیاری‌ وجوه‌ بی‌شباهت‌ به‌ استدلال‌هایی‌ كه‌ برای‌ اعمال‌ تحریم‌ها علیه‌ عراق‌ پس‌ از عملیات‌ طوفان‌ صحرا در سال‌ 1991 به‌ كار گرفته‌ می‌شد، نیست‌.طبقه‌ حاكمان‌ بر بغداد در دوران‌ حاكمیت‌ صدام‌، كه‌ او، پسرانش‌ و بستگانش‌ بودند اهمیت‌ چندانی‌ برای‌ عراقی‌ها و وضعیتی‌ كه‌ در آن‌ بسر می‌بردند، قایل‌ نبودند. در واقع‌ آنان‌ از مشكلاتی‌ كه‌ مردم‌ به‌ دلیل‌ اعمال‌ تحریم‌ها با آنها مواجه‌ شده‌ بودند به‌ مثابه‌ دستاویزی‌ برای‌ دامن‌زدن‌ به‌ خشم‌ عراقی‌ها از غرب‌ بهره‌برداری‌ می‌كردند و برای‌ خود به‌ عنوان‌ جنگجویان‌ آزادی‌ و كسانی‌ كه‌ برای‌ رهانیدن‌ مردم‌ عراق‌ از مشكلاتشان‌ تلاش‌ می‌كردند، مشروعیت‌ كسب‌ می‌كردند.

صدام‌ تاكید داشت‌ دشمن‌ خارجی‌ سعی‌ دارد مردم‌ عراق‌ را با گرسنگی‌ وادار به‌ تسلیم‌ كند. به‌ همین‌ دلیل‌ خشم‌ از صدام‌ جای‌ خود را به‌ انزجار از كشورهای‌ تحمیل‌كننده‌ تحریم‌ها داد. مشكلات‌ معیشتی‌ موجب‌ شد مردم‌ با فراموش‌كردن‌ نارضایتی‌ و خشم‌ خود از صدام‌ نسبت‌ به‌ دشمن‌ خارجی‌ احساس‌ تنفر كنند.

در حالی‌ كه‌ مردم‌ عراق‌ با گرسنگی‌، فقر و بیماری‌ دست‌ و پنجه‌ نرم‌ می‌كردند، طبقه‌ حاكمان‌ عراق‌ در ناز و نعمت‌ به‌ حیات‌ خود ادامه‌ می‌دادند. در مورد چین‌ هم‌ شرایط‌ متفاوت‌ نخواهد بود و در صورت‌ تهاجم‌ به‌ تایوان‌ كه‌ می‌تواند تحریم‌های‌ اقتصادی‌ و اشاعه‌ بیكاری‌ گسترده‌ در این‌ كشور را به‌ دنبال‌ داشته‌ باشد، طبقه‌ حاكمان‌ چین‌ به‌ زندگی‌ شاهانه‌ خود ادامه‌ خواهند داد.اگر از دست‌ رفتن‌ شغل‌ها به‌ دلیل‌ سیاست‌های‌ داخلی‌ نباشد عواملی‌ چون‌ اعمال‌ تحریم‌ها علیه‌ چین‌ و یا سایر عواملی‌ كه‌ ممكن‌ است‌ كاهش‌ شدید فرصت‌های‌ شغلی‌ را در چین‌ رقم‌ زند تاثیر چندانی‌ بر وضعیت‌ حزب‌ كمونیست‌ نخواهد داشت‌. به‌ همین‌ دلیل‌ نباید انتظار داشت‌ حتی‌ تهدید اعمال‌ تحریم‌های‌ اقتصادی‌ مانعی‌ بر سر راه‌ حزب‌ كمونیست‌ چین‌ برای‌ تهاجم‌ به‌ تایوان‌ و تلاش‌ برای‌ الحاق‌ این‌ كشور به‌ خاك‌ چین‌ از طریق‌ اعمال‌ زور باشد.

استفاده‌ از ابزارهای‌ اقتصادی‌ علیه‌ چین‌ برای‌ جلوگیری‌ از اقدام‌ نظامی‌ این‌ كشور علیه‌ تایوان‌ آنجا كم‌اهمیت‌تر و ناكارآمد به‌ نظر می‌رسد كه‌ این‌ واقعیت‌ كه‌ در صورت‌ اشغال‌ تایوان‌ كشورهایی‌ چون‌ كره‌جنوبی‌، بلوك‌ كشورهای‌ عضو سازمان‌ اقتصادی‌ جنوب‌ شرق‌ آسیا موسوم‌ به‌ آسه‌آن‌، اتحادیه‌ اروپایی‌ و كشورهای‌ خاورمیانه‌ احتمالاص به‌ تحریم‌های‌ اعمال‌ شده‌ از سوی‌ ایالات‌ متحده‌ علیه‌ چین‌ نخواهند پیوست‌.علاوه‌ بر این‌ حق‌ وتوی‌ چین‌ به‌ زمامداران‌ پكن‌ اطمینان‌ می‌دهد ایالات‌ متحده‌ موفق‌ به‌ جلب‌ نظر سایر اعضای‌ شورای‌ امنیت‌ در محكومیت‌ اشغال‌ تایوان‌ نخواهد شد. چینی‌ها به‌ انتظار خواهند نشست‌ تا مقامات‌ واشنگتن‌ چاره‌یی‌ جز پذیرش‌ واقعیت‌ پیش‌ روی‌ خود نبینند. آنان‌ با این‌ تصور كه‌ ایالات‌ متحده‌ برای‌ حمایت‌ از تایوان‌ خود را درگیر نبردی‌ تمام‌ عیار با چین‌ نخواهد كرد اعتقاد دارند امریكا خود را در مواجهه‌ با چین‌ تنها خواهد یافت‌ و تنها راه‌ باقیمانده‌ آشتی‌جویی‌ با پكن‌ خواهد بود.

حتی‌ در صورت‌ وقوع‌ جنگ‌، چین‌ تمامی‌ توان‌ خود را به‌ كار خواهد بست‌ تا با ایالات‌ متحده‌یی‌ تنها روبرو شود. در شرایط‌ جاری‌ تنها ژاپن‌ تحت‌ حاكمیت‌ كوایزومی‌ ممكن‌ است‌ برای‌ بازگرداندن‌ استقلال‌ عمل‌ به‌ تایوانی‌ها و رفع‌ اشغال‌ این‌ كشور در كنار امریكا قرار گیرد و برای‌ مقابله‌ نظامی‌ با چینی‌ها نیرو اعزام‌ كند.

كره‌جنوبی‌ عملا موضع‌ بی‌طرفی‌ در قبال‌ تایوان‌ اتخاذ كرده‌ است‌ و سایر اعضای‌ آسه‌آن‌ هم‌ مواضعی‌ مشابه‌ دارند. حتی‌ استرالیا هم‌ كه‌ زمانی‌ مخالف‌ سرسخت‌ اشغال‌ تایوان‌ توسط‌ ارتش‌ چین‌ بود اكنون‌ درگیر مباحثه‌ درون‌ حاكمیتی‌ عمیقی‌ در مورد لزوم‌ مداخله‌ در روند اشغال‌ تایوان‌ از سوی‌ چینی‌ها است‌. چین‌ در حال‌ حاضر فعالیت‌های‌ دیپلماتیك‌ گسترده‌یی‌ را برای‌ حصول‌ اطمینان‌ از اینكه‌ اتحادیه‌ اروپایی‌ نیز به‌ سان‌ هند و روسیه‌، دو همسایه‌ بزرگ‌ چین‌ از مداخله‌ در منازعه‌ نظامی‌ احتمالی‌ پكن‌ علیه‌ تایپه‌ خودداری‌ خواهند كرد، آغاز كرده‌ است‌.

طراحان‌ نظامی‌ چین‌ اعتقاد دارند ایالات‌ متحده‌ پس‌ از جنگ‌ عراق‌ و بحرانی‌ كه‌ در چارچوبی‌ كلی‌تر در خاورمیانه‌ وجود دارد به‌ تنهایی‌ برای‌ دفاع‌ از تایوان‌ وارد عمل‌ نمی‌شود و با توجه‌ به‌ بی‌رغبتی‌ سایر كشورها ترجیح‌ خواهد داد از رویارویی‌ با دشمن‌ دلهره‌آوری‌ چون‌ چین‌ اجتناب‌ ورزد.یكی‌ دیگر از واقعیت‌هایی‌ كه‌ به‌ نفع‌ چین‌ عمل‌ می‌كند این‌ است‌ كه‌ ارتش‌ ایالات‌ متحده‌ باید در آبهایی‌ كه‌ هزاران‌ كیلومتر با قلمرو امریكا فاصله‌ دارند وارد عمل‌ شوند و برای‌ برقراری‌ ارتباط‌ به‌ ماهواره‌هایی‌ متكی‌اند كه‌ بشدت‌ آسیب‌پذیر هستند در حالی‌ كه‌ چینی‌ها در خانه‌ خود خواهند جنگید و برای‌ ارتباط‌ خود به‌ سیستم‌های‌ زمینی‌ اتكا دارند.

به‌ اعتقاد كارشناسان‌ تنها اعلام‌ استقلال‌ تایوان‌ نیست‌ كه‌ می‌تواند جرقه‌ تهاجم‌ ارتش‌ چین‌ به‌ این‌ جزیره‌ باشد بلكه‌ افزایش‌ ناآرامی‌ در چین‌ می‌تواند به‌ عاملی‌ برای‌ تهاجم‌ ارتش‌ خلق‌ چین‌ به‌ تایوان‌ تبدیل‌ شود. دولت‌ جدید چین‌ به‌ رهبری‌ هوجیان‌ تائو قصد دارد با گذر از اقتصاد سنتی‌ مبتنی‌ بر تولید چین‌ به‌ سوی‌ اقتصاد پیشرفته‌ مبتنی‌ بر نوآوری‌های‌ تكنولوژیك‌ حركت‌ كند. این‌ حركت‌ به‌ همراه‌ مشكلات‌ اجتماعی‌ چین‌ می‌تواند به‌ عنصر محركه‌ شكل‌گیری‌ ناآرامی‌های‌ مدنی‌ در چین‌ تبدیل‌ شود.در چنین‌ شرایطی‌ حمله‌ به‌ تایوان‌ می‌تواند به‌ عاملی‌ برای‌ حفظ‌ وحدت‌ ملی‌ و سلاحی‌ برای‌ مبارزه‌ با ناآرامی‌های‌ مدنی‌ تبدیل‌ شود.

 

 

منبع: روزنامه - اعتماد - به نقل از insight

گردآوری : علی خدامرادی (دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب - آذر 1386)

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 3 دی 1388    | توسط: علی خدامرادی    | طبقه بندی: روابط بین الملل، مطالعات آسیا، مطالعات چین، استراتژیک بین الملل،     | نظرات()