ژاپن نیز به درخواست ایالات متحده به سفر تاریخى و تا اندازه اى خطرناك فضا مى رود؛ كشورى كه خود یكى از شركاى فعال و مسلح واشنگتن در منطقه آسیا - اقیانوسیه است. درواقع، فناورى فضایى به دو دلیل در حال رشد و توسعه است. نخست، به دولت ها این امكان را مى دهد كه جنگهاى زمینى شان را بهتر هماهنگ و مدیریت كنند. دیگر آنكه، شمار زیادى ازكشورها و شركت ها به فضا به دیده یك «دنیاى جدید» مى نگرند. چه در سیارك ها طلا یافت مى شود، در ماه، عنصر هلیوم ۳ و در مریخ احتمال مى رود كه منیزیم، كبالت واورانیوم وجود داشته باشد. از این رو، شركتها مى كوشند سفینه هایى را به این سیارات نزدیك كنند واز طریق آنها درسالهاى آتى سودهایى هنگفت به جیب بزنند. اما نخست، باید فناوریهاى فضایى توسعه یابند تا «استخراج فضا» ممكن و اقتصادى شود.

 

 اگر بتوان مردم یك كشور را متقاعد كرد كه دولت متبوعشان براى محافظت از آنها در برابر گزند دشمنان واقعى وخیالى به تكنولوژیهاى فضایى نیاز دارد، آنگاه مى توان با این سرمایه، زیر ساخت لازم براى صنایع هوا - فضا را ایجاد و روانه كرات دیگر كرد. پس فناورى فضایى، كاربردى دوگانه دارد.یعنى با توسعه بهره برداریهاى نظامى، منافع گروهى نیز تأمین مى شود. حال، پرسش این است كه چه كسى از آن سود مى برد؟ چه كسى هزینه مى كند و چه شخصى منتفع مى شود؟ ژاپن، هم بر روى فناورى فضایى نظامى كار مى كند و هم تكنولوژى غیرنظامى آن. این كشور سرگرم توسعه سامانه به اصطلاح دفاع موشكى و نسل جدید ماهواره هاى جاسوسى نظامى است ودر همین حال، طرح هایى نیز براى ساخت ایستگاههایى مجهز در كره ماه دارد. همه این برنامه ها، هزینه هاى گزافى را به مالیات دهندگان ژاپنى تحمیل كرده است و در سالهاى آینده، حالتى تهاجمى به سیاست خارجى توكیو خواهند داد. مهمتر آنكه، پیشرفتهاى فضایى ژاپن درعرصه نظامى، این كشور و ارتش ایالات متحده را به یك رویارویى خطرناك با دیگركشورهاى منطقه خواهد كشاند. از جمله آمریكا مقابله با پیشرفت چین، حریف قدرتمند خود در عرصه اقتصاد جهانى، را آغاز خواهد كرد.

چندى پیش، روزنامه «واشنگتن پست» در گزارشى نوشت: «پنتاگون به آسیا به دیده منطقه اى مى نگرد كه به درگیریهاى نظامى یا دست كم رقابتهاى آینده پایان خواهد داد». و در آخر نتیجه گرفت كه ایالات متحده حضور نظامى خود را در این منطقه دو برابر خواهد كرد. در این راستا، آمریكا به تازگى در جزیره «گوام» باندهاى پرواز بلندترى را ویژه نشست و برخاست بمب افكن هاى «بى یك» و «بى دو» ساخته است. آمریكا همچنین موشكهاى كروز خود را در این جزیره مستقر كرده و قرار است آن را به پایگاه هوایى مركزى ویژه عملیات هاى نظامى تبدیل كند. وزارت دفاع آمریكا (پنتاگون) در سراسر منطقه آسیا - اقیانوسیه درحال ساخت پایگاههاى نظامى كوچك است تا در مواقع ضرورى به سرعت بتواند وارد عمل شود.

یكى از برنامه هاى كلیدى زرادخانه تسلیحاتى ایالات متحده «سامانه موشكى نمایشى » (TMD) است كه با هدف محاصره جمهورى خلق چین انجام مى گیرد. این سیستم كه بر روى كشتى نصب و به نام سامانه دفاع موشكى به مردم فروخته مى شود، در واقع، براى حفاظت از متحدانى نظیر ژاپن و كره جنوبى طراحى شده است.

موشكهاى رهگیر جدید این سامانه موسوم به «اس ام - ۳» بر روى ناوشكن هاى پشتیبانى (Aegis)  نیروى دریایى ایالات متحده مستقر در ژاپن، كره جنوبى ، استرالیا و تایوان قرار مى گیرند. موشكهاى رهگیر «پاك - ۳»نیز قرار است درخاك ژاپن مستقر شوند. و هواپیماى نوسازى شده «بوئینگ ۷۴۷» موسوم به «ABL» قرار است با انجام یك پرواز در ساعت آخرین تصاویر از سواحل چین را به آمریكا مخابره كند. در نوك این هواپیما، لیزرى نصب شده است كه به هر نوع موشك پرتاب شده از چین یاكره شمالى، شلیك مى كند. اما تكمیل ABL مشكلات فنى عظیمى دارد و هزینه آن نیز به مراتب بیشتر از بودجه در نظر گرفته شده، است. ازاین رو ایالات متحده مى كوشد تا ژاپن را به مشاركت در این پروژه ترغیب و هزینه هاى آن را تقسیم كند.

در واقع، همه این كارها براى آن است كه آمریكا بتواند چین را محاصره و منزوى كند. تغییر مشى سیاسى توكیو به عنوان دولت نزدیك به واشنگتن در منطقه، آن هم در زمانى كه درگیرى بین چین و ژاپن بر سر ادعاهاى مرزى و اقدامهاى تحریك آمیزى نظیر ماجراى بازدید نخست وزیر چین ازمعبد «یاسوكونى» در اوج قرار دارد، از نظر پكن به این معنا است كه ژاپن به دنبال نقشى تهاجمى در منطقه و همكارى نزدیك تر با ایالات متحده در راستاى هدفهاى راهبردى این كشور است. پس راهبرد دفاع موشكى آمریكا بویژه براى این تهیه شده است كه توان بازدارندگى هسته اى چین را خنثى كند و به واشنگتن امكان وارد آوردن ضربه اول احتمالى را بدهد. كمیته مشورتى امور امنیتى ایالات متحده و ژاپن در نشست ۱۹ فوریه ۲۰۰۵ خود در واشنگتن با اعلام اینكه خطرات جدیدى در منطقه آسیا - اقیانوسیه در حال شكل گیر است، یگانه راه مقابله با آن را نوسازى توان نظامى بویژه سامانه دفاع موشكى بالیستیك دانستند. در بیانیه مشترك این كمیته آمده است كه آمریكا باید راهبرد دفاعى خود را در سراسر جهان نوسازى و تقویت نماید تا در اوضاع امنیتى بى ثبات بتواند بدان اتكا كند.

نقش فضا در طرح هاى راهبردى ایالات متحده

هم اكنون آمریكا در حال اجراى یك طرح خطرناك است و مى خواهد موشك هاى رهگیر «پاك - ۳» را در منطقه «فورت گریلى» واقع در آلاسكا و ناحیه «واندنبرگ» ایالت كالیفرنیا مستقر كند. این سامانه ها در حالى استقرار مى یابند كه هنوز با موفقیت آزمایش نشده اند. مى گویند این موشك ها از آمریكا در برابر حملات كشورهاى شرور حفاظت مى كند. همان كشورهایى كه تاكنون حتى این توانایى فنى را نداشته اند كه بتوانند ایالات متحده را با جنگ افزارهاى هسته اى تهدید كنند. براستى، چرا بایدآنها به این كار دست بزنند؟ آمریكا مى تواند با بیش از ۷۵۰۰ بمب اتمى خود به آسانى هر كشورى را كه تنها یك موشك به سوى ابرقدرت شلیك كند، نابود نماید.

حتى چین با وجود در اختیار داشتن

۲۰ موشك هسته اى كه بردشان تا آمریكا نیز مى رسند، این خطاى راهبردى را نخواهد كرد و حاضر نخواهد شد به یكى از بهترین شركاى تجارى اش حمله كند. پس سامانه دفاع موشكى به چه كار مى آید؟ براساس اسناد پنتاگون ، این كار ضرورى است، چه ایالات متحده باید با كنترل و تسلط بر فضا كشورهاى دیگر را از دسترسى بدان باز دارد. اگر توجه داشته باشیم كه امروز بخش اعظم مدیریت جنگهایى كه در روى زمین رخ مى دهند، از فضا و توسط ماهواره هاى نظامى صورت مى گیرد، آنگاه در مى یابیم كه چرا پنتاگون براى كنترل بر فضا و جلوگیرى از دستیابى كشورهاى دیگر البته بطور گزینشى به این وادى اینقدر شتاب دارد. واقعیت آن است كه دكترین نظامى ایالات متحده بر «تسلط كامل بر فضا» استوار است. به دیگر سخن، واشنگتن مى خواهد بر تمام مناقشات و درگیریها در عرصه هاى مختلف سلطه كامل داشته باشد.یعنى زمین را با نیروى زمینى تسخیر كند، دریا را با نیروى دریایى، آسمان را با نیروى هوایى و فضا را با فناورى هاى جدیدى كه امروز درمراحل تكمیل و توسعه هستند. در این راستا، نیروى هوایى آمریكا در سند برنامه جدید خود مى نویسد: «مادامى كه كیهان را به كنترل كامل خود در نیاورده ایم، نمى توانیم به اهداف اصلى مان كه همانا استفاده از امكانات فضا از طریق بهبود و به كارگیرى نیروهاى مسلح فضایى است، بطور كامل برسیم. توانایى سیطره بر فضا اهمیتى بنیادین دارد و حفظ برترى مان در این عرصه پیش شرطى مهم براى موفقیت در هدایت جنگهاى مدرن است». اگر عبارت «كنترل و تسلط بر فضا» را با اندیشه «بهره بردارى از منابع اندك، اما گران قیمت موجود در سیارات» كنار هم بگذاریم، در مى یابیم كه ایالات متحده و ژاپن دارند «پیمان ماه» را نقض مى كنند. براساس این معاهده كه در سال ۱۹۷۹ در سازمان ملل متحد به تصویب رسید، ساخت پایگاه نظامى در كره ماه ممنوع است و هیچ كشور، شركت و شخصى نمى تواند نسبت به بخشهایى از سطح یا لایه هاى زیرین آن هیچگونه ادعایى داشته باشد. در واقع، هدف سازمان ملل متحد از وضع این قانون بین المللى در زمانى كه پاى بشر آشكارا به فضا باز شده بود، این بود كه از وقوع هرگونه درگیرى در آن سوى جو زمین جلوگیرى نماید.

ایالات متحده از هنگام آغاز برنامه فضایى خود پس از جنگ جهانى دوم به این سو، بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار صرف پژوهش و توسعه برنامه هاى فضایى كرده است. «نیك كوك» خبرنگار نظامى آمریكایى در كتاب جدیدش به نام «شكار نقطه صفر» موضوع «بودجه سیاه» یا به عبارتى ،مخفى پنتاگون را مورد بررسى قرار داده است. وى ۱۵ سال تمام در هفته نامه «جینز دیفنس» در حوزه مسائل دفاعى و هوا - فضا قلم مى زد. بنابر استدلال كوك ، وزارت دفاع آمریكا سالانه مبلغى بیش از ۲۰ میلیارد دلار را به دور از نظارت كنگره هزینه مى كند. او مى نویسند: برنامه هاى سیاه پنتاگون چنان عظیم و گسترده اند كه رقمى در حدود ۱۰ میلیارد دلار از بودجه سالانه این وزارتخانه را به خود اختصاص مى دهند. از قرار معلوم، نقطه اوج این فعالیت ها در زمان رونالد ریگان بوده است كه البته از آن هنگام تاكنون یكسره وجود داشته اند. حتى در دوره ریاست جمهورى جورج بوش، این برنامه ها جانى دوباره گرفته اند. نمونه آن، فناوریهاى استتار است، ضمن آنكه از مدتها پیش بر روى فناورى ضد گرانش پژوهش مى شود. صنعت هوا - فضاى آمریكا اعلام كرده است كه طرح هایى براى كنترل فضا دارد. این برنامه ها كه مردم آنها را زیر نام «جنگ ستارگان» مى شناسند، در واقع، بزرگترین پروژه صنعتى تاریخ جهان است. اما هزینه آن از كجا تأمین خواهدشد؟ درسال ۲۰۰۵ ، پنتاگون مبلغ ۱۰ میلیارد دلار به پژوهش و تولید جنگ افزارهاى فضایى اختصاص داد. به ظاهر، ایالات متحده نمى تواند به تنهایى از عهده هزینه هاى این طرح ها برآید. از این رو، تاكنون كشورهاى ژاپن، استرالیا، انگلستان و ایتالیا به طرح آمریكا پیوسته اند. كانادا اما چند هفته پیش اعلام كردكه در برنامه دفاع موشكى بوش شركت نخواهد كرد.البته «پل مارتین» نخست وزیر این كشور، خود تمایل زیادى به مشاركت در برنامه بوش دارد، اما مقاومت مردم، تاكنون مانع از این همكارى شده است.

نقش ژاپن در فضاى نظامیگرى

به جز شش وزارتخانه ژاپن و آژانسهایى كه همگى درگیر برنامه فضایى هستند، توكیو براى سال ۲۰۰۵ مبلغ ۳/۴میلیارد دلار به این امر اختصاص داده است كه یك سوم آن صرف توسعه وسایل اكتشافى نظامى و ماهواره هاى ویژه هدایت جنگ مى شود. این دستگاهها را شركت «میتسوبیشى» مى سازد. نزدیك به همین مبلغ نیز براى آژانس كاوشهاى هوا - فضایى ژاپن (JAXA) در نظر گرفته شده است تا براى مأموریتها و عملیاتهاى فضایى هزینه كند. در ضمن، برآورد مى شود كه سهم توكیو از هزینه هاى سامانه دفاع موشكى یك میلیارد دلار باشد.

در دسامبر ۲۰۰۳ ژاپن در پاسخ به خطر موشكى كره شمالى براى این كشور تصمیم گرفت كه به سامانه دفاع موشكى ایالات متحده بپیوندد. چشم بادامى ها قرار است ماهواره هاى جاسوسى نسل دوم، سوم و چهارم خود را در سالهاى ۲۰۰۶ ، ۲۰۰۹ و ۲۰۱۱ به فضا پرتاب كنند. این ماهواره هاى جدید وكوچكتر و داراى قدرت مانور بیشتر، قابلیت ژاپن را در هدایت ومدیریت جنگ هاى منطقه اى افزایش مى دهند. هزینه تقریبى سامانه دفاع موشكى آژانس دفاعى ژاپن (JDA) از آغاز تا پایان عمر این سیستم بین ۳۰ تا ۵۰ میلیارد دلار برآورد مى شود. این آژانس تنها در سال ۲۰۰۲ بیش از ۳۰ میلیون دلار صرف تحقیق در زمینه دفاع موشكى و توسعه آن كرد. پرتاب موفقیت آمیز موشك «اچ - ۲ آى» در چندى پیش چكیده برنامه فضایى توكیو بود. ژاپن در زمره چهار كشورى است كه تا سال ۱۹۷۲ ماهواره به فضا پرتاب كردند. هم اكنون یكى از فضاپیماهاى این كشور در راه سیاركى كه پس از جمع آورى نمونه هاى لازم به زمین بازخواهدگشت. به علاوه توكیو برنامه اى را براى یك سفر اكتشافى بزرگ به كره ماه در دست بررسى دارد. گفتنى است سرزمین «آفتاب تابان» سال گذشته یك تحول سیاسى بزرگ را تجربه كرد. بانى این تحول، یكى از كمیته هاى مشورتى دولت بود كه توصیه كه ژاپن یك برنامه فضایى مجهز براى خود داشته باشد. مهمترین پیامد این ابتكار اما این است كه ژاپن نقش مهم در برنامه نظامى ایالات متحده براى محاصره و كنترل جمهورى خلق چین بازى خواهد كرد.

عامل چین

چین امروز ۲۰ موشك هسته اى دارد كه مى توانند «لوس آنجلس» یا «سان فرانسیسكو» را هدف قرار دهند. اما آیا این تعداد موشك براى توجیه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار هزینه جنگ ستارگان كافى است؟ در این ارتباط، «جاتان پولاك » مدیر بخش تحقیقات استراتژیك كالج جنگ دریایى ایالات متحده به روزنامه «نیویورك تایمز» گفته است كه گرچه چین بزرگترین ارتش جهان را دارد و درصدد نوسازى آن است. اما به اعتقاد او، پكن توان استفاده از این امكانات گسترده براى مقابله با حضور نظامى ایالات متحده در بخش غربى اقیانوس آرام را ندارد و نبایداز او یك غول ساخت. البته این احتمال وجود دارد كه آمریكا با انعقاد قراردادهاى جدید براى فروش فناورى هاى سامانه دفاع موشكى به ژاپن، استرالیا، بریتانیا و ایتالیا و تجهیز ظرفیتهاى آفندى و پدافندى خود در آسیا و سایر نقاط جهان ، پكن را به گسترش سریع برنامه موشكى خود وا دارد.

واشنگتن به منظور كاربردى كردن پروژه جنگ ستارگان سرگرم گسترش مهمترین تأسیسات رادارى خود در گرونلد، آلمان، بریتانیا، استرالیا و دیگر مناطق است. در ضمن، واشنگتن راههایى را نیز براى استقرار سامانه هاى دفاع موشكى در بیشتر كشورها از جمله لهستان، رومانى، بریتانیا، ژاپن، كره جنوبى و استرالیا در دست بررسى دارد. اكثر این كشورها خود در زمره تأمین كنندگان هزینه جنگ ستارگان هستند و تجربه طولانى در فضل و بخشش نسبت به شركتهاى هوا - فضاى آمریكایى دارند. در سالها اخیر، در جریان كنفرانس خلع سلاح سازمان ملل متحد در «ژنو» تلاشهایى براى انجام تغییرات جدید در قانون ممنوعیت جهانى جنگ افزارهاى فضایى به عمل آمده، اما هر بار، ایالات متحده مانع به نتیجه رسیدن این كوششها مى شود. این كشور ادعا مى كند كه نیازى به معاهده جدید نیست، چه هنوز نه سلاحى در فضا هست و نه مشكلى وجود دارد. البته او خود فعالانه مى كوشد تا فضا را به كنترل و سیطره خود درآورد، مانع شكل گیرى یك پیمان بین المللى جدید شود و به برنامه تحقیقات هسته اى خود شتابى فزاینده دهد. با این همه، یك چیز قطعى است و آن اینكه، با تداوم مسابقه تسلیحاتى در فضا تنها زندگى در روى زمین ناامن تر مى شود، آن هم به بهایى گزاف.

پى نوشت:

۱. The Hunt For Zero Pint

منبع: روزنامه - ایران

مترجم: اكبر - حسینى

گردآوری : علی خدامرادی (دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب - آذر 1386)

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 3 دی 1388    | توسط: علی خدامرادی    | طبقه بندی: استراتژیک بین الملل، مطالعات چین، روابط بین الملل،     | نظرات()