هزاران نفر از كسانی كه از خشونت‌های نژادی «اوش» و «جلال‌آباد» دو شهر مهم جنوبی قرقیزستان فرار كرده بودند، در مرز ازبكستان به مرزداران این كشور التماس می‌كردند كه به آنها اجازه داده شود تا وارد ازبكستان شوند.

«رزا اتونبایوا» رئیس دولت موقت قرقیزستان هم به نوبه خود اطمینان داد كه درگیری‌های جنوب كشور، میان اقوام قرقیز و ازبك «كاهش یابد» بنابراین به نیروی حافظ صلح برای بازگرداندن آرامش به كشور، نیازی نیست، ولی هزاران نفر كه از خشونت‌ها و درگیری‌های مرگبار فرار كرده‌اند، به ویژه زنان و كودكان ازبك در مرز ازبكستان جمع شده‌اند؛

 

مرزی كه از چند روز قبل توسط دولت تاشكند بسته شده است. در واقع بعد از آشوب‌هایی كه طی پنج روز به گفته وزارت بهداشت قرقیزستان، 170 كشته و 1762 مجروح برجای گذاشته است، بیش از 100هزار نفر به ازبكستان پناه برده‌اند. این آمار البته ممكن است سنگین‌تر هم بشود. كمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل كه از «انبار باروت نژادی» سخن می‌گوید، عقیده دارد كه 200 هزار نفر بی‌خانمان شده‌اند و فقط 75هزار نفر توانسته‌اند به ازبكستان پناهنده شوند.

روابط میان اقلیت ازبك‌ها (15 تا 20درصد جمعیت كشور) و قرقیزها به ویژه به دلیل اختلافات اقتصادی همیشه بسیار حساس بوده است، ولی به گفته تحلیل‌گران، عامل نژادی تنها مسئول خشونت‌های اخیر نیست. عده‌ای، گروه‌های جنایتكار حامی قورمان بیك باقی اف رئیس جمهوری بركنار شده را كه گفته می‌شود در حال حاضر در بلاروس بسر می‌برد، منشأ این آشوب‌ها می‌دانند تا به این وسیله وی بتواند دولت موقت را بی‌ثبات كند. دولت مركزی «ماكسیم باقی‌اف» فرزند رئیس جمهوری قبلی را متهم كرد كه «هزینه شورش‌ها» را پرداخته‌ است. به گفته شاهدان، بسیاری از نیروهای منظم قرقیز به باندهای مسلح برای قتل عام ازبك‌ها كمك كرده‌اند. «ناوی پیلای» كمیسر عالی پناهندگان سازمان ملل صحبت از خشونت‌هایی كرد كه از قبل «هماهنگی، هدف‌گیری و طراحی» شده‌اند.

البته در این میان كمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ جهانی نیز به نوبه خود موضوع «صدها كشته» را مطرح كرد. یك شاهد محلی می‌گوید كه در 48 ساعت گذشته حضور هیچ نظامی یا پلیس قرقیز را در محلات ازبك‌نشین شهر اوش مشاهده نكرده است، ولی شهر گویا بین دو جامعه قرقیز و ازبك تقسیم شده است و مردان مسلح از قلمرو خود در هر یك از این دو بخش نگهداری می‌كنند. از طرفی هم حدود 20 تن از ریش‌سفیدان ازبك و به همین تعداد از بزرگان قرقیز در محلی حدفاصل میان دو منطقه نفوذ با هم ملاقات و گفت‌وگو كردند تا به گفته اهالی، زندانیان خود را مبادله كنند. ازبك‌ها متذكر می‌شوند كه اجساد جدیدی را در خیابان‌ها و كوچه‌های اوش، در خارج از محدوده محله‌شان مشاهده كرده‌اند، ولی تأكید می‌كردند كه منطقه هنوز برای جمع‌آوری اجساد، بسیار خطرناك است. یكی از مقامات شهر، خود پذیرفت كه تخلیه زخمی‌ها، افراد مسن، زنان و كودكان از شهر ویران شده اوش، هنوز مشكل است. 15 عضو شورای امنیت سازمان ملل نیز طی بیانیه‌ای خواستار بازگشت وضع كشور به «حالت قانونی» شده‌اند. این كشور كوچك آسیای مركزی از اهمیت استراتژیك برخوردار است. روسیه دو واحد نیروی هوا برد خود شامل 300 نظامی را برای محافظت از پایگاه هوایی «كانت»، واقع در 20 كیلومتری بیشكك پایتخت قرقیزستان به این كشور اعزام كرده است. وجود پایگاه نظامی آمریكا در منطقه ماناس كه واشنگتن از آن برای انتقال نیرو و تداركات نظامی به افغانستان استفاده می‌كند، همواره عامل تنش در روابط روسیه و آمریكا بوده است. قرقیزستان در سال 2009 بعد از دریافت وعده كمك وام 2 میلیارد دلاری از روسیه، به مسكو وعده داد كه پایگاه نظامی ماناس آمریكا را تعطیل خواهد كرد، ولی بعد از آنكه آمریكا اعلام كرد مبلغ اجاره پایگاه نظامی ماناس را سه برابر می‌كند، دولت بیشكك از تصمیم قبلی خود منصرف شد. دولت موقت قرقیزستان به ریاست خانم رزا اتونبایوا از روسیه خواستار اعزام نیروی حافظ صلح به كشورش شد، ولی مسكو با این اعتقاد كه آشوب‌های قرقیزستان یك مسأله داخلی است، پیشنهاد بیشكك را رد كرد.

«سازمان پیمان امنیت جمعی» كه سازمانی متشكل از، هفت جمهوری سابق شوروی از جمله قرقیزستان است نیز برای بررسی بحران قرقیزستان تشكیل جلسه داد. «نیكلای بوردیوجا» دبیركل سازمان پیمان امنیت جمعی تاكید كرد: «سازمان ما تمامی نهادهای مورد نیاز برای رویارویی با چنین اوضاع و احوالی را دارد، از جمله واحدهای حافظ صلح، واحدهای مشترك واكنش و استقرار سریع... با این حال در شرایط كنونی، بهتر است كه از هر گونه مداخله‌ای اجتناب شود و درباره تدابیر قابل اتخاذ نیز خوب اندیشه شود». آنچه در اینجا قابل ذكر است خطر گسترش اغتشاشات قرقیزستان به كشورهای همسایه است، زیرا كشورهای مجاور نیز كه تاریخ مشتركی را دستكم در یك قرن اخیر با قرقیزستان پشت سرگذاشته‌اند، همگی می‌توانند آبستن حوادث مشابهی باشند.

زمانی بود كه جابه‌جایی افراد از نژادهای مختلف در داخل جمهوری‌های سابق شوروی، بدون هیچ مانعی و گاه بر خلاف میل ساكنان محلی انجام می‌گرفت. امروزه این اختلافات و تنش‌های دیرینه می‌توانند با كوچكترین مستمسكی، امكان بروز پیدا كنند. به ویژه آنكه استقلال این جمهوری‌ها از شوروی سابق هیچ دست آورد مهم اقتصادی و اجتماعی در زمینه آزادی و دموكراسی برای آنها نداشته است. مردم این كشورها هنوز هم در فقر و بی‌خبری زندگی می‌كنند و امكانات بعضاً خوب گذشته را نیز از دست داده‌اند. بنابراین هرگونه مداخله كشورهای بزرگ می‌تواند عواقب وخامت باری برای منطقه داشته باشد كه اوضاع قرقیزستان یك نمونه از آن است.

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 1 تیر 1389    | توسط: علی خدامرادی    | طبقه بندی: روابط بین الملل،     | نظرات()